Historia nazwy miasta Busko-Zdrój
Nazwa Buska-Zdroju jest starsza niż samo nowożytne uzdrowisko i sięga średniowiecza. W badaniach językoznawczych wskazuje się, że miejscowość była notowana w dawnych źródłach jako Buzsk, de Buzesk (1190), Buzc (1211), a następnie Busko i Buszk (1287). To ważne, bo pokazuje, że pierwszy człon dzisiejszej nazwy ukształtował się wiele stuleci przed narodzinami kurortu
Według współczesnych opracowań onomastycznych człon "Busko" ma charakter topograficzny. Badaczka Iwona Nobis, odwołując się do materiału ze słownika Nazwy miejscowe Polski. Historia. Pochodzenie. Zmiany, wywodzi tę nazwę od prasłowiańskiego rdzenia *bug-, obecnego w słowiańskich nazwach wodnych i łączonego z indoeuropejskim *bheug(h) w znaczeniu "giąć, zginać". W praktyce chodzi o nazwę związaną z ukształtowaniem terenu i wodą: miejscowość leżała nad siarczano-słonymi źródłami, które dawniej tworzyły rozlewiska.
To właśnie ten wątek wodny wydaje się kluczem do zrozumienia całej nazwy. Busko nie było więc pierwotnie nazwą "uzdrowiskową", lecz nazwą miejsca opisanego przez środowisko naturalne. Dopiero znacznie później, gdy lecznicze właściwości miejscowych wód zaczęto wykorzystywać w sposób zorganizowany, nazwa miejscowości nabrała nowego, bardziej współczesnego brzmienia. Początki uzdrowiska datowane są na 1828 rok, kiedy Feliks Rzewuski uzyskał zgodę na eksploatację źródeł wód leczniczych i budowę zakładu zdrojowego; w 1836 roku otwarto pierwszy zakład uzdrowiskowy według projektu Henryka Marconiego.
Drugi człon, "Zdrój", należy więc rozumieć jako efekt rozwoju funkcji uzdrowiskowej miasta. W języku polskim taki człon od dawna sygnalizował miejscowość zdrojową, czyli związaną z leczniczymi wodami mineralnymi. Wiadomo, że nazwa Busko-Zdrój była już urzędowo używana w II Rzeczypospolitej: występuje w Monitorze Polskim z 25 marca 1937 roku w oficjalnym wykazie nazw miast. Oznacza to, że do tego czasu złożona forma była już utrwalona w obiegu administracyjnym.
Historia nazwy miasta jest więc opowieścią o dwóch epokach. Pierwsza, średniowieczna, zostawiła po sobie Busko — nazwę zakorzenioną w krajobrazie wodnym i dawnych rozlewiskach. Druga, dziewiętnastowieczna i nowoczesna, dopisała Zdrój — znak rozpoznawczy miejscowości leczniczej, która wyrosła wokół siarczkowych i solankowych źródeł. Dzisiejsza nazwa Busko-Zdrój łączy zatem w jednym brzmieniu bardzo dawną topografię i późniejszą tożsamość uzdrowiskową miasta.
Źródła: opracowanie onomastyczne Iwony Nobis oparte na materiałach IJP PAN, oficjalne materiały historyczne Uzdrowiska Busko-Zdrój oraz Monitor Polski z 1937 r.
